Versos de arte menor - Apuntes de literatura

Os versos son de arte maior ou de arte menor. Son VERSOS DE ARTE MENOR os que teñen 8 ou menos sílabas.

En castelán, non existen versos dunha soa sílaba, pois se esta vai soa ten que ser aguda e polo tanto hai que engadirlle unha máis. Outros versos:

-De dúas sílabas, Bisílabos: "leve, breve, son" (Espronceda)

-De tres sílabas, Trisílabos:"Perfilan / sus líneas / de mozos / los chopos " (Jorge Guillén)

-De 4 sílabas, Tetrasílabos: "Veinte presas / hemos hecho / a despecho / del inglés" (Espronceda)

-De 5 sílabas, Pentasílabos: "Aguas dormidas/ verdura densa / piedra de oro / cielo de plata" (Unamuno)

-De 6 sílabas, Hexasílabos: "Salen de Valencia / noche de San Juan / mil coches de damas / al fresco del mar" (Lope de Vega)

-De 7 sílabas, Heptasílabos:
"Los días van pasando
 van pasando los meses
 las flores y los pájaros
 han vuelto y tu no vuelves" (G. Diego)

-De 8 sílabas, Octosílabos. Son os versos máis importantes de arte menor, é o verso español por excelencia, é o dos romances e o de case todas as cancións e coplas populares.

Distínguense 4 clases de OCTOSÍLABOS, segundo leven colocados os acentos:

-TROCAICO- o acento----3ª----7ª
-DACTÍLICO- o acento----1ª---4ª----7ª
-MIXTO-----o acento----2ª----7ª (e outro en 4ª ou 5ª)

Os tres adoitan mesturarse ao longo dunha mesma composición

Exemplo: Abenámar, Abenámar (Trocaico)
                  moro de la morería (Dactílico)
                  el día que tu naciste (mixto)
                  grandes señales había (mixto) (Anónimo)



Outros artigos:
-A beleza - Apuntes de literatura
-A literatura
-O verso e a prosa
- A métrica

- O poeta como un pequeno Deus

A métrica - Apuntes de literatura

MÉTRICA - É a arte de combinar e medir ben os versos co fin de producir belos efectos rítmicos. Un poema pode ser métricamente perfecto, pero carecer de poesía, entón é prosaico.

É bo VERSIFICADOR o que cumpre cos mandatos da métrica e é bo poeta o que ademais expresa ideas e sentimentos belos.
Para medir un verso (non fai falta unha fita métrica) hai que contar as sílabas que coinciden coas gramaticais, pero tendo en conta certas regras especiais.

SINALEFA
-Pódense unir dous vogais
"Canta a túa estrofa, cálida cigarra" (Salvador Rueda)
"....TUES-TRO-FA"

-Outras veces pódense unir includo 3 vogais:
"...Y lasa estende o seu verdor a parra". A-CIAEX-TIEN-DE

-Mesmo poden unirse máis de 3 vogais pero é pouco frecuente.
"morta, a lingua a Eurídice respira" (Jauregui)...LEN-GUAAEU-RÍ-CI-DE

Moi a miúdo o poeta renuncia a facer uso da sinalefa sobre todo se o segundo vogal é tónico

Outras veces o poeta renuncia a unir os vogais cando hai máis de dúas seguidas: "Tamén a pedra, se hai estrelas, voa" Neste exemplo pode non querer facer a sinalefa onde di SE HAI ES...hay moitos vogais xuntos.

A "H" non é obstáculo para a sinalefa, pero ata o s. XVI inclusive, si o era, xa que a "H" non era muda, senón aspirada.


DIÉRESE. Separación de dous vogais en sílabas distintas


SINÉRESE. É o contrario da diérese. Dous vogais que forman que forman ditongos reúnense nunha soa sílaba.
"O no lazo fatal cae da morte" (Meléndez Valdés) (11 Sílabas)


ACENTOS NA TERMINACIÓN. Se o verso remata en verba aguda, súmase unha sílaba, se é chaira déixase como está e se é esdrúxula, réstaselle unha sílaba.




Outras entradas:
- O poeta como un pequeno Deus
-A beleza - Apuntes de literatura
- A literatura
-Verso e prosa - Apuntes de literatura

Poema de "Os Eidos" Uxío Novoneyra

Fonte: Youtube

O verso e a prosa - Apuntes de literatura

A verba PROSA derívase do latín prorsus que quere dicir "que anda en línea recta". O VERSO faino en versus; volto.

Na prosa interesa "andar" cara a adiante, o verso obríganos a "volver", a desandar o camiño.
O verso é cada unha das liñas, por iso non podemos dicir "recitar un verso", sería unha soa liña.
Non todo o que está escrito en verso é poético, debe ter a virtude de conmovernos, de producir gozo, deleite ou emoción.

Exemplo: Dúas seguidillas, unha de Torres Villaroel (s. XVIII)

Anda la muerte lista
con su guadaña
aquí corta, allí trincha
y acá rebaña
Que es tan ceñuda
que ni cetros respeta
ni caperuzas.

A segunda de Manuel Machado (S. XX)

Todas las primaveras
tiene Sevilla
una nueva tonada
de seguidillas.
Nuevos claveles
y niñas que por mayo
se hacen mujeres.

A de Torres Villaroel é seca, triste e sen encanto, a de Manuel Machado comunica alegría luminosidade e especial atractivo.

RITMO (Xa tratado no poeta como un pequeno Deus), é a repetición periódica dun determinado fenómeno; cando imos no tren que unido das rodas aparece, ás veces, cortado por un golpe seco (ritmo) ao tomar o pulso percíbese un golpe de sangue periodicamente; tamén as estacións do ano se suceden ritmicamente.

No verso, la verba debe someterse a ritmo, en cambio na prosa desenvólvese libremente.

Exemplo: No poema de Calderón de la Barca

Cristal brotaron las fuentes
para que beban las almas
y tus cabellos son palmas
nacidas a sus corrientes.

Vemos que todos os versos son de 8 sílabas, acentúanse na penúltima e facemos unha pausa ao final de cada liña e os versos 1º e 4º teñen a mesma terminación (entes) isto fai que o poema teña ritmo.

En grego e latín existía o "pé metálico " que en español foi substituído polo cómputo de sílabas e o isosilabismo.

PROSA POÉTICA é aquela que carecendo de recursos rítmicos acusados, ten non obstante, harmonía e sonoridade e expresa sentimentos propios da poesía



Outros artigos de interés:

-A Beleza- Apuntes de literatura
-A literatura- Apuntes
-O poeta como un pequeno Deus
-O ritmo- o poeta como un pequeno Deus

A Literatura- Apuntes

A LITERATURA é unha das Belas Artes, o seu instrumento expresivo é a verba, ben sexa escrita ou falada. Moitas veces a obra literaria vai unida ao canto ou a danza.
Divídese en culta e popular. A primeira é a escrita polos autores. A segunda é a que se transmite oralmente por medio de verbas, de xeración en xeración.

Con frecuencia os grandes autores españois inspiráronse en temas do pobo, así acontece cos romances anónimos da Idade Media que se converteron en artísticos grazas aos poetas do Século de Ouro, XVI e XVII e ata pasaron ao teatro. (Lope de Vega e García Lorca)

A OBRA LITERARIA é un breve poema, un conto, unha novela ou un discurso. Cabe distinguir nela dúas partes: O FONDO e a FORMA, que se condicionan mutuamente e que non se poden estudar separadamente.

-FONDO. As ideas, pensamentos ou sentimentos
-FORMA. Os revestimentos lingüísticos do fondo.

Fondo e Forma van unidos como as dúas caras dunha moeda.

O ESTILO é o conxunto de trazos que caracteriza unha obra literaria. A ciencia que se ocupa do estilo denomínase ESTILÍSTICA. O escritor, aínda que usa unha lingua común, preocúpase pola súa expresión para alcanzar a beleza. Para iso utiliza un léxico máis abundante e dá entrada a fórmulas de expresión que resultarían chocantes na lingua ordinaria.Non hai un modelo de lingua literaria, cada autor e cada época ten un ideal distinto. Juan Valdés dicía: "Escribo como falo", Góngora aseguraba, "honra causoume facerme escuro".

No século XIX prevaleceu o gusto pola énfase retórica e o inchazo expresivo, hoxe prefírese a sinxeleza e a llaneza.

É imposible poñer condicións á creación literaria, todos os artistas adoitan quebrantar as normas e rematan por impoñer as que el observou.
A IMAXINACIÓN opera sobre dous medios: A observación e a lectura.

O importante nun escrito é ter as ideas claras e expresalas con enerxía, convicción e novidade.




Outros artigos:
-A Beleza apuntes de literatura
-O poeta como un pequeno deus
-O deseño dun poema

A Beleza - Apuntes de literatura

A beleza e outras categorías non menos importantes e a ter en conta na literatura

Chamamos ARTE á actividade espiritual que tende a dotar as creacións humanas dunha forma bela.

A ESTÉTICA é a ciencia que se ocupa do belo

BELO é, segundo Santo Tomás, aquilo que o contemplalo procura pracer espiritual inmediato.

Hai dúas clases de beleza: A natural e a artística. A primeira é a que se presenta nos seres e fenómenos da natureza: Exemplo: Unha posta de sol, unha fervenza, unha flor

BELEZA ARTÍSTICA é a que produce o home: Exemplo: Unha estatua, unha sinfonía, un poema.

A FEALDADE pode ser tamén natural ou artificial. A primeira podémola atopar ao mirar a noso arredor, o cal non quere dicir que sexa para todos igual. A segunda preséntase como resultado falido dunha intención artística. Exemplo: Algunhas esculturas, cadros presentados nalgunha exposición, poemas publicados en revistas e xornais, música escoitada na radio ou vista na televisión.

Ademais do belo e do feo, esisten outras categorías moi importantes:

-Exemplo: O sublime, o maxestoso, o bonito, o gracioso, o tráxico, o patético, o dramático, o cómico, o ridículo, o humorítico, o satírico, o irónico ou o plaxio

SUBLÍMEO é a impresión que arrepía o espírito polo seu carácter sobrenatural.

O MAXESTOSO é beleza unida a grandeza

LINDO ou BONITO é beleza das cousas pequenas.

O GRACIOSO engade ao deleite alegría superficial.

O TRÁXICO xorde da loita do home contra a adversidade.

O PATÉTICO produce horror ao contemplalo.

O DRAMÁTICO despréndese un conflito doloroso, pero dentro duns límites.

O CÓMICO excita á risa aberta.

O RIDÍCULO choca cunha situación normal.

O HUMORÍSTICO é a impresión que produce o absurdo cando se describe como cousas normais.

O SATÍRICO é unha crítica de costumes ou defectos

O IRÓNICO ese humor que inclúe sátira e, ás veces con censura.

O PLAXIO é a copia ou imitación dun modelo, con pretensións de orixinalidade.




Outros artigos:
-O poeta como un pequeno Deus
-O deseño dun poema

A negra terra - Manuel Rivas

O Diseño dun poema - O poeta como un pequeno Deus

Antes de comezar a escribir un poema, deberiamos coñecer o seu aspecto, como cando facemos un postre ou calcetamos un xersei, antes visualizamos o seu aspecto final.

Na poesía tradicional, o formato do poema está preestablecido por unhas normas ríxidas que encorsetan o poeta a axustar dentro dun plano limitado o seu pensamento.

Na poesía actual as palabras distribúense sen unha orde aparente, o autor goza de liberdade para dispoñer.

Os formatos desaparecen a favor da calidade do concerto poético. Pérdese a forma e nace o fondo.
Non temos ante nós un coro que canta senón que escoitamos os anxos ao abrir un libro.




Outros artigos
- O poeta como un pequeno Deus
- Segredos poéticos
- A creación poética
- Deixar fluir
- Cortar
- Buscar el ritmo
- Xogar coas verbas
- A imaxen
- Ideas para traballar un poema

Ideas para traballar un poema - O poeta como un pequeno Deus

Ideas e proxectos para traballar un poema:

A) Busquemos visualmente pozos de inspiración. Colocar sobre o noso escritorio e o seu ámbito: Fotos, cadros, obxectos, flores, libros, frases e un ecétera que nos poida suxerir, e sen pretender escapar ao obvio ter moi preto google.

B) Unha vez elixido o noso obxecto ou idea entre toda esa silva, busquemos unha imaxe e unha vez neste punto, pechemos os ollos e concentrémonos soamente nela, pensando en que foi o que nos chamou a súa atención.
A inspiración é un potente foco dirixido co que debemos buscar e reter a imaxe que se nos pretende escapar cara á escuridade.

C) Cada día poderiamos intentar escribir dun modo surrealista unha pequena porción dun folio. Con este exercicio ábrese paso ao inconsciente sen que o corte a razón.



Outros artigos:
-O poeta como un pequeno Deus
-Segredos poéticos
-A Creación Poética
-Deixar fluir
-Cortar
-Xogar coas verbas
-A imaxe
-Buscar o ritmo

Buscar o ritmo - O poeta como un pequeno Deus

Baixo as afirmacións "a poesía é ritmo" ou "a poesía é música" teremos que buscar a fórmula para que o noso poema así o consiga. Grazas ao ritmo este crece.

A poesía suxeita a normas ou fórmulas fixas crea o seu ritmo ou base na proporcionada regularidade dos tempos marcados.

No verso libre e no versículo, o ritmo debe buscarse no noso estado emocional, creando en cada poema un ritmo novo ou ben repetindo encunciados en estrofas como un tintineo.

Outros artigos de interés:

-O poeta como un pequeno Deus
-Segredos poéticos
-A creación poética
-Deixar fluir
-Cortar
-A imaxe
-Xogar coas verbas

A imaxe - O poeta como un pequeno Deus

Na prosa, as imaxes dánolas o propio relato que nos leva da man para contarnos como é a praia, por exemplo: A area é unha saba tersa que se reflicte como cristal cando baixa a marea.

Na poesía, a imaxe dánola a relación entre dous elementos diferentes e substancialmente opostos: "Na túa area baleira"

Esas dúas únicas verbas "area e baleira" poden crear ese flash que ilumine perfectamente esa praia no noso campo óptico e sensitivo, pero a imaxe non debe ser forzada, debe partir da emoción do poeta, que esta tome carácter de lenzo no poema, onde xermole a música nas mans.

Cando se fan coincidir estes dous elementos opostos ou estraños nun poema, pódese crear unha imaxe de gran carga emotiva e sensorial, evitando caer, como sempre, no que xa contaron poetas dende Catulo ata os nosos días, buscando a orixinalidade.

Outras entradas:
-O poeta como un pequeno Deus
-Segredos poéticos
-A creación poética
-Dejar fluir
-Cortar
-Xogar coas verbas

Noticia: Pontepoética, a lírica do estado reúnese en Pontevedra

Fonte: www.anosaterra.org

Coa dirección de Yolanda Castaño e a coordinación de Antón Sobral, Xaime Toxo e Carlos Fontes, o festival Ponte-Poética reúne en Pontevedra os días 12 e 13 de novembro voces líricas actuais das literaturas galega, vasca, catalá e castelá.

A literatura actual de todo o Estado español reúnese en Pontevedra para un encontro anual que reúne a mellor poesía escrita en galego, castelán, catalán e éuscaro a todos os amantes do xénero que queiran achegarse a escoitalo na voz dos seus propios autores.

Os días 12 e 13 de novembro os poetas galegos María Lado, Lucía Aldao, Manuel Forcadela e Román Raña; as castelás Ada Salas e Elena Medel; os cataláns David Castillo e Josep Pedrals, e as poetas vascas Miren Agur Meabe e Leire Bilbao, participarán nun completo programa de recitais, en distintos espazos da cidade, abertos e gratuítos a todo o público interesado.

Programa do festival

Venres 12 de novembro

 18h30. Salón Nobre da Deputacion de Pontevedra. Sesión inaugural.
 -David Castillo
-Román Raña
-Ada Salas

 20h00   Salón Nobre da Deputación de Pontevedra.

 -Miren Agur Meabe
-Josep Pedrals
-Manuel Forcadela

Sábado 13 de novembro

12h30 Teatro Principal de Pontevedra.

-Leire Bilbao
-Elena Medel
-María Lado e Lucía Aldao

18h00 Teatro Principal de Pontevedra. Recital final con todos os poetas participantes e clausura do Festival Ponte-Poética.

Leire Bilbao, Roman Raña, Elena Medel, David Castillo, Ada Salas, María Lado, Miren Agur Meabe, Manuel Forcadela, Lucía Aldao e Josep Pedrals.