A estrofa - Estrofas de dous versos

                                    Foto: Marcos García

A ESTROFA é a combinación de versos que se repiten ao longo dun poema, segundo o número de se versos, clasifícanse en:

Dous versos

Pareado: medida e clase de rima indiferentes, esquema métrico: aa / AA.
            É dicir, pode ser de arte maior ou arte menor.
            
                         Arte menor: Yo vi sobre un tomillo
                                 quejarse un pajarillo (Villegas)
           
                         Arte maior: Y antes que poeta, mi deseo primero
                               hubiese sido ser un buen banderillero (Machado)

             Aleluia (cuarta acepción no DRAE) é un pareado de arte menor,
             comúnmente de versos octosílabos.

Alegría: composición de dous versos, un pentasílabo e outro decasílabo, propio da composición flamenca da que toma o nome, a alegría.

Dístico elegiaco: imitación da forma clásica.
O DRAE reserva o nome de pareado para o par de versos que teñan algún tipo de rima, mentres pode utilizarse dístico tamén para versos libres.
Chámase cosante a unha composición baseada no pareado, ao que se une un retrouso.


Outros artigos:
-A lavandeira da noite (Carlos Núñez e Noa)
-Versos de arte maior
-Versos de arte menor
-A métrica apuntes de literatura
-O poeta como un pequeno Deus

A Lavandeira da noite "Carlos Núñez & Noa"

Fonte: Youtube

A lavandeira da noite

Era unha noite de lúa,

Era unha noite clara,

Eu pasaba po-lo río,

da volta da muiñada!

Topei unha lavandeira

Que lavaba ó par da y-agua

Ela lavaba no río,

E unha cántiga cantaba:

Moza que ves do muiño,

Moza que vas pola estrada.

Axúdame a retorcer

Miña sábana lavada.

Desaparece a lavandeira

Como fumeira espallada

Onde as sábanas tendera

Poza de sangue deixara!

Era unha noite de lúa,

Era n'unha noite clara

Calveiro, Manuel Rivas e Iolanda Zúñiga participarán no Culturgal

Culturgal reunirá a partir deste venres os autores máis destacados da literatura galega, xa que as letras do país estarán presentes en todas estancias da gran casa da cultura galega na que se converterá Pontevedra. Deste xeito, autores como Manuel Rivas, Diego Ameixeiras. Iolanda Zúñiga, Antón Lopo, Xurxo Sierra, Marcos Calveiro ou Manuel Portas participarán no Culturgal.

O formato que se empregará, no maioría de casos, será un intercambio entre un escritor e un xornalista cultural. Os periodistas que participarán serán Iago Martínez, xefe de Cultura de Xornal de Galicia, ademais de Belén Regueira ou Camilo Franco.

Culturgal 2010 recupera deste xeito os faladoiros de salón que foron noutro tempo os maiores motores de intelectualidade occidental. Polo salón do Culturgal pasarán o venres os autores Diego Ameixeiras –que presentará Asasinato no Consello Nacional–, Iolanda Zúñiga –que falará de Periferia– e Antón Lopo, que vén de gañar o premio García Barros coa obra Obediencia. O entrevistador para estes tres faladoiros será Iago Martínez.

Xurxo Sierra Veloso e Iván García Campos serán os interlocutores dos faladoiros de salón do sábado e sentaranse fronte á xornalista Belén Regueira. Sierra Veloso debullará na conversa o seu último texto, Os fíos, gañador do Premio Repsol. Iván García Campos é unha das sorpresas do ano coa súa primeira novela, O imposible de desatar, Premio Blanco Amor 2010. Este libro compón un retrato da cara oculta da sociedade actual, dos conflitos persoais, da soidade e a incomunicación, cun xeito de narrar novo.

A mañá do domingo estará dedicada á literatura infantil e xuvenil, coa intervención de Fina Casalderrey, Elena Gallego e Teresa González Costa. Pola tarde, Manuel Rivas, Marcos Calveiro e Manuel Portas conversarán co xornalista e escritor Camilo Franco. Manuel Rivas, debullará a súa última novela, Todo é silencio. Despois, Marcos Calveiro, un dos narradores revelación, falará das súas dúas últimas obras: Settecento e O pintor do sombreiro de malvas. Finalmente, Manuel Portas pechará os faladoiros de salón do Culturgal, cunha conversa sobre súa primeira novela, Denso recendo a salgado.

Outras presentacións de libros que terán lugar no Culturgal serán a de En castellano no hay problema, de Carlos Callón; De sombras e poemas que son, de Xosé María Álvarez Cáccamo, ou Abelcebú, de Carlos Negro

Ademais, haberá un combate poético no patio o domingo ás sete da tarde no que participarán dous equipos diferentes de na velada poética chamada Hostias en verso.

Fonte: www.xornal.com



Outros artigos:

-Versos de arte maior
-O verso e a prosa
-A beleza
-A negra terra -  Manuel Rivas

A Rima

                                                                                                                          Foto: Marcos García


A RIMA é a igualdade o semellanza das terminacións entre dous ou máis versos. Contribúe ao ritmo e á musicalidade do poema. Pode ser: Consoante e Asoante.

ASOANTE. Cando teñen iguais os vogais a partir do último vogal acentuado
Exemplo: Alcen las cabezas
                  los verdes alisos
                  y con frutos nuevos
                  almendros floridos (Lope de Vega)

CONSOANTE. Teñen iguais todos os seus sons a partir do último vogal acentuado
Exemplo: Lejana se pierde la tierra desnuda
                  con hiero amasada, son sangre y con llantos.
                  El silencio vibra y en llama muda
                  ni un árbol, ni un homre, ni un humo, ni un canto. (Enrique de Mesa)

VERSOS SOLTOS. Son aqueles que non riman con ningún outro verso
Exemplo: En el anterior de (Lope de Vega) Cabezas y nuevos no riman

Nos versos que rematen en palabra esdrúxula non se ten en conta a sílaba postónica.
Exemplo: Se queda más solo y lóbrego
                  Bajo la luna de oro (Juan Ramón Jiménez)

Cando na sílaba tónica ou na final hai ditongo, só se ten en conta o vogal máis aberto, para efecto de rima asonante.
Exemplo:  Despertaba el día
                   y en su albor primero
                   con sus mil ruidos
                   despertaba al pueblo
                   ante aquel contraste
                   de vida y de misterio
                   de luz y tinieblas
                   medité un momento
                   ¡Dios mío, que sólos
                   se quedan los muertos! (Bécquer)



Outros artigos:
-Negra Sombra "Rosalía de Castro"
- A beleza
-Literatura

Versos de Arte Maior

                                                                                                    Foto: Marcos García

ENEASÍLABO- Verso de 9 sílabas

Exemplo: Hay que morir sin compañía
               esposa mía y compañera
               tuya es mi vida toda entera
              ¡pero mi muerte es sólo mía! (Pemán)

DECASÍLABO- Verso de 10 sílabas

Exemplo: Allá en la playa, quedó la niña
              ¡arriba el ancla se va el vapor!
               el marinero entre dientes
               se hunde en el agua trémulo el sol. (R. Darío)

DODECASÍLABO- Verso de 12 sílabas

Exemplo: Hemos de ser justos, hemos de ser buenos,
               hemos e embriagarnos de paz y de amor,
               y llevar el alma siempre a la flor del labio
               y desnudo y limpio nuestro corazón. (R. Darío)

TRIDECASÍLABO- Verso de 13 sílabas

Exemplo: Yo palpito tu gloria mirando sublime
               noble autor de los vivos y varios colores
               te saludo si puro matizas las flores
               te saludo si esmaltas fulgente la mar. (Orellana)

ALEJANDRINO- Verso de 14 sílabas

Exemplo: Braman los troncos en su feraz orilla
               y los potros retoza. un jinete vaquero
               pasea con su garrocha y su moruna silla
              ¿será un abencerraje o un moro guerrillero
              que no quiso entregarse al conquistar Sevilla? (Villalón)

PENTADECASÍLABO- Verso de 15 sílabas

Exemplo: En el momento de más fiereza de la jornada
              ¡florón invicto solo aguardando para tus glorias!
               las enemigas naves se hundieron bajo tu espada,
              que era en tu mano la del Arcángel de las Victorias. (Morales)

O ENDECASÍLABO, o verso de 11 sílabas, comparte co OCTASÍLABO a primicia da métrica española. É de orixen italiano, introducido en España por Garcilaso a principios del s. XVI. Dende entón, ningún poeta deixou de emplealo ainda que tamén hai que dicir que o principio moitos poetas españois, opuxéronse a reforma, alegando entre outras cousas que se ía abandonar o metro tradicional. Según os acentos, recibe distintos nomes:

- Heróico (Acento en la 6ª - 10ª)
                 Exemplo: El dulce lamentar de dos pastores (Garcilaso)

- Italiano (Acento en la 4ª, 8ª y 10ª, cuando lo lleva en la 1ª o 2ª se llama Sáfico)
                 Exemplo: Dulce vecino de la verde selva (Villegas)

- De gaita Galega (Acento en la 4ª, 7ª y 10ª, algunas veces en la 1ª)
                 Exemplo: Y con la gente morena y huraña
                                hace su entrada triunfal en españa (Rubén Darío)



Outros artigos:
-Versos de arte menor
- A métrica
-O verso e a prosa

Negra sombra "Rosalía de Castro" - Cantada por Luz Casal

Fonte: Youtube


Outros artigos:
-Poema de "Os Eidos" de Uxío Novoneyra
-A negra terra - Manuel Rivas

Josep María Castellet é o gañador do Premio Nacional Das Letras

Josep María Castellet alzouse co Premio Nacional das Letras Españolas 2010, concedido polo Ministerio de Cultura e dotado con 40.000 euros, como recoñecemento ao conxunto do seu labor literario, cuxa obra xa forma parte integrante da literatura española.
Nesta edición, o xurado estivo presidido polo director xeral de Libro, Arquivos e Bibliotecas, Rogelio Blanco; mentres que a subdirectora xeral adxunta de Promoción do Libro, a Lectura e as Letras Españolas, Mónica Fernández, actuou de vicepresidente, no que tamén participou, entre outros, o galego Xosé Ramón Barreiro.

“SORPRENDIDO E ENCANTADO”
Nacido en Barcelona en 1926, o escritor, editor e crítico literario mostrouse “sorprendido” e “encantado” de recibir o Premio Nacional das Letras Españolas 2010, asegurando que sempre defendeu unha “vontade de concordia entre as linguas e as culturas españolas”, aínda que advirte de que estas relacións están actualmente “un pouco distanciadas”.
“Sospeito que me deron o galardón por toda unha serie de actividades que desenvolvín na miña vida e polo interese enorme por facer contactos entre as linguas”, declara este autor, a quen se lle considera un dos críticos máis influentes na renovación técnica e estética que supuxo a xeración dos 70, e que recoñece como seus autores de referencia a Rafael Alberti ou Carles Riba.

Fonte: www.xornal.com

Versos de arte menor - Apuntes de literatura

Os versos son de arte maior ou de arte menor. Son VERSOS DE ARTE MENOR os que teñen 8 ou menos sílabas.

En castelán, non existen versos dunha soa sílaba, pois se esta vai soa ten que ser aguda e polo tanto hai que engadirlle unha máis. Outros versos:

-De dúas sílabas, Bisílabos: "leve, breve, son" (Espronceda)

-De tres sílabas, Trisílabos:"Perfilan / sus líneas / de mozos / los chopos " (Jorge Guillén)

-De 4 sílabas, Tetrasílabos: "Veinte presas / hemos hecho / a despecho / del inglés" (Espronceda)

-De 5 sílabas, Pentasílabos: "Aguas dormidas/ verdura densa / piedra de oro / cielo de plata" (Unamuno)

-De 6 sílabas, Hexasílabos: "Salen de Valencia / noche de San Juan / mil coches de damas / al fresco del mar" (Lope de Vega)

-De 7 sílabas, Heptasílabos:
"Los días van pasando
 van pasando los meses
 las flores y los pájaros
 han vuelto y tu no vuelves" (G. Diego)

-De 8 sílabas, Octosílabos. Son os versos máis importantes de arte menor, é o verso español por excelencia, é o dos romances e o de case todas as cancións e coplas populares.

Distínguense 4 clases de OCTOSÍLABOS, segundo leven colocados os acentos:

-TROCAICO- o acento----3ª----7ª
-DACTÍLICO- o acento----1ª---4ª----7ª
-MIXTO-----o acento----2ª----7ª (e outro en 4ª ou 5ª)

Os tres adoitan mesturarse ao longo dunha mesma composición

Exemplo: Abenámar, Abenámar (Trocaico)
                  moro de la morería (Dactílico)
                  el día que tu naciste (mixto)
                  grandes señales había (mixto) (Anónimo)



Outros artigos:
-A beleza - Apuntes de literatura
-A literatura
-O verso e a prosa
- A métrica

- O poeta como un pequeno Deus

A métrica - Apuntes de literatura

MÉTRICA - É a arte de combinar e medir ben os versos co fin de producir belos efectos rítmicos. Un poema pode ser métricamente perfecto, pero carecer de poesía, entón é prosaico.

É bo VERSIFICADOR o que cumpre cos mandatos da métrica e é bo poeta o que ademais expresa ideas e sentimentos belos.
Para medir un verso (non fai falta unha fita métrica) hai que contar as sílabas que coinciden coas gramaticais, pero tendo en conta certas regras especiais.

SINALEFA
-Pódense unir dous vogais
"Canta a túa estrofa, cálida cigarra" (Salvador Rueda)
"....TUES-TRO-FA"

-Outras veces pódense unir includo 3 vogais:
"...Y lasa estende o seu verdor a parra". A-CIAEX-TIEN-DE

-Mesmo poden unirse máis de 3 vogais pero é pouco frecuente.
"morta, a lingua a Eurídice respira" (Jauregui)...LEN-GUAAEU-RÍ-CI-DE

Moi a miúdo o poeta renuncia a facer uso da sinalefa sobre todo se o segundo vogal é tónico

Outras veces o poeta renuncia a unir os vogais cando hai máis de dúas seguidas: "Tamén a pedra, se hai estrelas, voa" Neste exemplo pode non querer facer a sinalefa onde di SE HAI ES...hay moitos vogais xuntos.

A "H" non é obstáculo para a sinalefa, pero ata o s. XVI inclusive, si o era, xa que a "H" non era muda, senón aspirada.


DIÉRESE. Separación de dous vogais en sílabas distintas


SINÉRESE. É o contrario da diérese. Dous vogais que forman que forman ditongos reúnense nunha soa sílaba.
"O no lazo fatal cae da morte" (Meléndez Valdés) (11 Sílabas)


ACENTOS NA TERMINACIÓN. Se o verso remata en verba aguda, súmase unha sílaba, se é chaira déixase como está e se é esdrúxula, réstaselle unha sílaba.




Outras entradas:
- O poeta como un pequeno Deus
-A beleza - Apuntes de literatura
- A literatura
-Verso e prosa - Apuntes de literatura

Poema de "Os Eidos" Uxío Novoneyra

Fonte: Youtube

O verso e a prosa - Apuntes de literatura

A verba PROSA derívase do latín prorsus que quere dicir "que anda en línea recta". O VERSO faino en versus; volto.

Na prosa interesa "andar" cara a adiante, o verso obríganos a "volver", a desandar o camiño.
O verso é cada unha das liñas, por iso non podemos dicir "recitar un verso", sería unha soa liña.
Non todo o que está escrito en verso é poético, debe ter a virtude de conmovernos, de producir gozo, deleite ou emoción.

Exemplo: Dúas seguidillas, unha de Torres Villaroel (s. XVIII)

Anda la muerte lista
con su guadaña
aquí corta, allí trincha
y acá rebaña
Que es tan ceñuda
que ni cetros respeta
ni caperuzas.

A segunda de Manuel Machado (S. XX)

Todas las primaveras
tiene Sevilla
una nueva tonada
de seguidillas.
Nuevos claveles
y niñas que por mayo
se hacen mujeres.

A de Torres Villaroel é seca, triste e sen encanto, a de Manuel Machado comunica alegría luminosidade e especial atractivo.

RITMO (Xa tratado no poeta como un pequeno Deus), é a repetición periódica dun determinado fenómeno; cando imos no tren que unido das rodas aparece, ás veces, cortado por un golpe seco (ritmo) ao tomar o pulso percíbese un golpe de sangue periodicamente; tamén as estacións do ano se suceden ritmicamente.

No verso, la verba debe someterse a ritmo, en cambio na prosa desenvólvese libremente.

Exemplo: No poema de Calderón de la Barca

Cristal brotaron las fuentes
para que beban las almas
y tus cabellos son palmas
nacidas a sus corrientes.

Vemos que todos os versos son de 8 sílabas, acentúanse na penúltima e facemos unha pausa ao final de cada liña e os versos 1º e 4º teñen a mesma terminación (entes) isto fai que o poema teña ritmo.

En grego e latín existía o "pé metálico " que en español foi substituído polo cómputo de sílabas e o isosilabismo.

PROSA POÉTICA é aquela que carecendo de recursos rítmicos acusados, ten non obstante, harmonía e sonoridade e expresa sentimentos propios da poesía



Outros artigos de interés:

-A Beleza- Apuntes de literatura
-A literatura- Apuntes
-O poeta como un pequeno Deus
-O ritmo- o poeta como un pequeno Deus

A Literatura- Apuntes

A LITERATURA é unha das Belas Artes, o seu instrumento expresivo é a verba, ben sexa escrita ou falada. Moitas veces a obra literaria vai unida ao canto ou a danza.
Divídese en culta e popular. A primeira é a escrita polos autores. A segunda é a que se transmite oralmente por medio de verbas, de xeración en xeración.

Con frecuencia os grandes autores españois inspiráronse en temas do pobo, así acontece cos romances anónimos da Idade Media que se converteron en artísticos grazas aos poetas do Século de Ouro, XVI e XVII e ata pasaron ao teatro. (Lope de Vega e García Lorca)

A OBRA LITERARIA é un breve poema, un conto, unha novela ou un discurso. Cabe distinguir nela dúas partes: O FONDO e a FORMA, que se condicionan mutuamente e que non se poden estudar separadamente.

-FONDO. As ideas, pensamentos ou sentimentos
-FORMA. Os revestimentos lingüísticos do fondo.

Fondo e Forma van unidos como as dúas caras dunha moeda.

O ESTILO é o conxunto de trazos que caracteriza unha obra literaria. A ciencia que se ocupa do estilo denomínase ESTILÍSTICA. O escritor, aínda que usa unha lingua común, preocúpase pola súa expresión para alcanzar a beleza. Para iso utiliza un léxico máis abundante e dá entrada a fórmulas de expresión que resultarían chocantes na lingua ordinaria.Non hai un modelo de lingua literaria, cada autor e cada época ten un ideal distinto. Juan Valdés dicía: "Escribo como falo", Góngora aseguraba, "honra causoume facerme escuro".

No século XIX prevaleceu o gusto pola énfase retórica e o inchazo expresivo, hoxe prefírese a sinxeleza e a llaneza.

É imposible poñer condicións á creación literaria, todos os artistas adoitan quebrantar as normas e rematan por impoñer as que el observou.
A IMAXINACIÓN opera sobre dous medios: A observación e a lectura.

O importante nun escrito é ter as ideas claras e expresalas con enerxía, convicción e novidade.




Outros artigos:
-A Beleza apuntes de literatura
-O poeta como un pequeno deus
-O deseño dun poema